چاپ استاندارد در ایران ; فاصله رویاها تا حقایق

کالر بار color bar
2016-03-28
قطع کاغذ گروه چاپ و تبلیغات بهرنگ
اندازه و قطع های مختلف کتاب
2016-03-28
Show all

چاپ استاندارد در ایران ; فاصله رویاها تا حقایق

چاپ استاندارد در ایران ; فاصله رویاها تا حقایق

مرغوبیت یک کار چاپی،
آنچنان که روال معمول فرآیندهای صنعتی است، دارای روش ها و استانداردهای معینی است
که دقت و صحت انجام کار در مراحل مختلف آماده سازی و چاپ را تضمین می کند و در هر
مرحله به کمک دستگاه ها و اندازه گیری شاخص های مختلف قابل کنترل باشد، اما این
موارد در کشور ما به طور معمول با حس و سلیقه شخصی تشخیص داده می شود و به جای
صحبت درباره روش ها، ابزار، اعداد و ارقام، از مهارت و فوت و فن استادکار و ماشین
چی صحبت به میان می آید. به نظر می رسد که این جا حس و حال را بر قیل و قال روش
های کنترل کیفیت و اعداد و ارقام و اندازه گیری ترجیح می دهند.

بدین ترتیب
شاید ما کارهای مرغوبی هم چاپ کنیم، ولی در برقراری ارتباط با جهان خارج و تعیین
دقیق شرایط تولید و تضمین ثبات کیفیت و همزبانی و تعامل با سفارش دهندگان کارهای
مرغوب خارجی دچار مشکل می شویم. راستی آیا چاپ مرغوب و بر اساس استانداردهای حرفه
ای و تخصصی در ایران امکان پذیر است؟

شرقی ها به
احساس گرایی و غربی ها به اثبات گرایی معروف هستند. این نگرش را کم و بیش در
رفتارهای اجتماعی و حتی حرفه ای و تخصصی نیز می توان دید. در کشور ما و به ویژه در
صنعت چاپ به دلایل مختلف- و بیشتر به دلیل بی اطلاعی از روش های علمی و استاندارد- حس گرایی و رویه های فردی جای منطق علمی و رویه های
استاندارد را گرفته است.

شاید شما هم
دیده باشید وقتی به یک چاپکار در مورد کیفیت چاپ او انتقادی داشته باشید، بگوید که
<این کار با شما حرف می زند> البته این جمله قابل ترجمه نیست. یعنی
اگر ما با یک مشتری خارجی طرف باشیم و او نسبت به کیفیت کار گلایه و شکایتی داشته
باشد، به هیچ وجه درک نمی کند که حرف زدن کار چاپی چه ربطی به شکایت او دارد. در
این مورد باید استدلال های محکمه پسند و قابل قبول ارایه داد، یعنی روش ها و
مشخصات فنی استانداردی را ارایه داد که برای دست اندرکاران فن، قابل تشخیص و
ارزیابی باشد.

فوت وفن یک
کار چاپی مرغوب، اغلب در هاله ای از رمز و راز پوشیده می شود و به مهارت های فوق
العاده این یا آن ماشین چی نسبت داده می شود. در حالی که اگر استانداردهای این حرفه مورد نظر باشد، همه
این فوت و فن ها قابل یادگیری و اجرا هستند. کافی است امکانات لازم فراهم شود و
روش های درست به کار گرفته شوند، در آن صورت بسیاری از چاپکاران قادر خواهند بود
کارهای چاپی مرغوبی ارایه دهند.

تولید یک کار
مرغوب چاپی تابعی است از متغیرهای مختلف که در صورت انتخاب مطلوب آن ها می توان به
نتیجه مطلوب نیز امیدوار بود.

●متغیرها و
عوامل مؤثر در کیفیت محصول چاپی

به طور کلی
کیفیت کار چاپی وابسته به مشخصات فنی مواد مصرفی و عملیات مختلف است. اگر از طراحی
بگذریم، در حوزه آماده سازی و چاپ، عوامل مختلفی در تدارک یک پروژه چاپی مؤثر
هستند که تغییرات آن ها، تأثیر معینی در کیفیت کار به جا می گذارد. برای مثال
انتخاب این یا آن ماشین چاپ، جایگزین کردن کاغذ و یا تغییر مرکب و حتی اپراتور
ماشین چاپ می تواند تأثیری محسوس در کیفیت کار چاپی داشته باشد.

●مراحل مؤثر
در کیفیت کار چاپی عبارتند از:

طراحی، پیش از
چاپ، چاپ و پس از چاپ.

هر کدام از
این ایستگاه ها، خود دارای چندین مرحله عملیات و موارد قابل کنترل است.

●سه نکته

یک نکته قابل
توجه در مورد کنترل های مراحل مختلف این است که برخی از مراقبت ها به خاطر پایین
آوردن ریسک کارهاست. هر چند که از نظر تئوری، رعایت آن ها الزامی نیست. در واقع رعایت آن ها از باب احتیاط است و احتمال ایجاد
اشکالات چاپی را پایین می آورد.

برای مثال
پرهیز از به کار بردن قلم ریز و خطوط بسیار نازک در زمینه های رنگی، کاری محتاطانه
است، در حالی که ممکن است از نقطه نظر طراحی، کاری ظریف و زیبا باشد. در واقع یک
چاپ درست و دقیق باید بتواند چنین کاری را با دقت و وضوح کامل به دست دهد، ولی بر
اساس تجربه و به منظور رعایت تولرانس خطا و مجموعه مشکلاتی که در عمل ممکن است
پیدا شوند، شرط احتیاط آن است که چنین مواردی- که ریسک کار را بالا می برند- هر چه
کم تر باشند.

و نکته دوم
این که علاوه بر کنترل کیفیت و مراقبت های ضروری در هر مرحله از کار، ضروری است که
از ابتدا (یعنی در مرحله برنامه ریزی و طراحی) همه مراحل بعدی تا آخرین مرحله مورد
نظر باشند و با در نظر داشتن چشم انداز انتهایی کار و اطلاع از ایستگاه های میانی،
گام اول برداشته شود و ریز همه عملیات تکمیلی پس از چاپ نیز در مرحله طراحی مشخص
باشد.

برای مثال در
مورد به کار بردن ورنی تکه ای یا طلاکوب و یا استفاده از سلفون یا پوشش های دیگر،
از ابتدا تصمیم گیری شود، زیرا انتخاب هر یک از گزینه ها در انتخاب مواد مصرفی و
برخی عملیات چاپ مؤثر هستند. حسن دیگر این پیش بینی ها، رعایت دقیق زمان بندی،
جلوگیری از اتلاف وقت و دوباره کاری است.

نکته سوم هم
این است که رعایت استانداردها و کنترل کیفیت در اغلب موارد هزینه بیشتری ایجاد نمی
کند و برعکس، در اغلب موارد به خاطر جلوگیری از خطاها، مانع از ضرر و زیان های
احتمالی شده و از نظر اقتصادی نیز به صرفه است، ضمن این که با رضایت بیشتری تداوم
فعالیت و کسب درآمد را تضمین می کند.>

پس از این
مقدمه چینی ها، اینک به اختصار به برخی موارد کنترل کیفیت در مراحل مختلف اشاره می
کنیم:

▪ملاحظات
طراحی

از آن جا که
طراحی جنبه هنری کار محسوب می شود، رعایت معیارهای زیباشناسی و اصول گرافیک و
مبانی رنگ در آن جنبه حیاتی دارد. به راستی که زیبایی یک کار قبل از هر چیز مرهون
طراحی آن است. اما چون این جنبه از کار به طور مستقیم به صنعت چاپ مربوط نمی شود،
در این جا تنها به چند نکته مهم در مرحله طراحی اشاره می شود:

انتخاب کاغذ
یا سطح چاپی، تعیین تعداد رنگ، رعایت دقیق ابعاد کار متناسب با کاغذ و مقوای
مصرفی، انتخاب عکس ها و اریژینال های مرغوب، رعایت بزرگنمایی تصاویر در حد مجاز با
در نظر گرفتن رزولوشن و ابعاد تصویر، کنترل دقیق و اصلاح رنگ و رتوش تصاویر،
انتخاب رنگ هایی که در کار چاپ چهار رنگ و با روش چاپی مورد نظر قابل دستیابی
باشند، انتخاب فونت ها و قلم ها متناسب با زمینه رنگی، رعایت حجم مرکب مجاز بر روی
کاغذ یا مقوای مصرفی، مشورت در مورد عملیات پس از چاپ و رعایت موانع و محدودیت های
آن ها و …

▪لیتوگرافی
پیش از چاپ

آماده سازی یا
عملیات پیش از چاپ، به عنوان پایه گذار سرنوشت کار چاپی، از اهمیت بسیار بالایی
برخوردار است. اگر پلیت آماده چاپ، هرگونه اشکال و ایرادی داشته باشد، بهترین مرکب
ها و ماشین آلات چاپ هم نمی توانند آن را جبران کنند.

به طور کلی
چهار جنبه در مرحله پیش از چاپ حائز اهمیت است:

اول این که با
توجه به شناختی که لیتوگراف ماهر از شرایط چاپ دارد، برخی اصلاحات ضروری را روی
تصاویر و رنگ ها انجام دهد و مواردی را که احتمال ایجاد دردسر و خطای چاپی را بالا
می برند، گوشزد کرده، تا حد امکان برطرف سازد.

دوم این که با
روش های استاندارد، دقت عملکرد دستگاه ها ارزیابی شود و عملیات مختلف به دقت انجام
شوند.

سوم این که
دستگاه ها، تجهیزات و مواد مصرفی مرغوب به کار گرفته شود و در هر یک از فیلم ها، پلیت ها،
داروها و منبع نورهای مورد استفاده، مطابق دستورالعمل و مشخصات فنی توصیه شده توسط
کارخانه سازنده و در شرایط محیطی استاندارد عمل شود.

چهارم این که
با وجود همه مراقبت ها با یکی از رو ش های استاندارد نمونه گیری قبل از چاپ، از
کیفیت کار اطمینان حاصل شود و با ملاحظه دقیق و تخصصی نمونه گیری، ضمن گرفتن تأیید
مشتری، آخرین اصلاحات و بازبینی ها به عمل آید و نمونه پیش از چاپ به عنوان
راهنمای عمل چاپکاران، به همراه پلیت ارسال شود.

هر چهار نکته
در مورد مرحله پیش از چاپ در همه روش های چاپی صدق می کند، چه کلیشه سازی برای چاپ
فلکسو باشد، چه سیلندرسازی برای چاپ هلیوگراور و چه تهیه پلیت برای چاپ افست. در
این رابطه انجام عملیات توسط افراد کاردان و سطح معینی از دانش فنی و تجربه حرفه
ای، بدیهی قلمداد شده است.

اگر به اختصار
وضعیت موجود لیتوگرافی ها و مراکز آماده سازی پیش از چاپ ایران را از نظر
بگذرانیم، با اشکالات جدی در هر چهار مورد مواجه می شویم. همین جا این نکته روشن
شود که ریشه بسیاری از این مشکلات در آموزش ها و رویه های معمول وعادت ها و سنت
های دست اندرکاران است و تنها به خرید و نصب دستگاه های جدید مربوط نمی شود.

در مورد اول،
لیتوگرافان با تجربه، عملکرد بهتری دارند. اما برخی از کارها که در مرحله طراحی
انجام گرفته، در این جا بدون هشدار و توجه خاصی، از زیردست لیتوگراف رد می شوند. یکی
از اشکالات معمول، استفاده از چهار رنگ تنپلات یا درصد بالا از چهار رنگ است. در
حالی که هر کاغذی تحمل حجم معینی از مرکب را دارد و استفاده بیشتر از آن حد، تنها
ریسک کار را بالا می برد.

وظیفه
لیتوگراف تنها گرفتن خروجی نیست، بلکه برای رسیدن به کیفیت مطلوب، اعمال کنترل ها
در تمام مراحل خطرآفرین، در کار چاپی ضروری اند.

کنترل حروف،
موارد اور پرینت، لب پوشانی رنگ ها و جلوگیری از سفیدک زدن، ده ها نکته ظریف دیگر،
به عهده لیتوگراف است.

یکی از ساده
ترین کارهایی که لیتوگراف با تجربه باید در ارتباط با آماده سازی سفارش برای خروجی
انجام دهد، تذکر به سفارش دهنده و طراح در مورد رنگ هایی است که در سیستم چاپ مورد
نظر (مثلاً در دستگاه افست) به دست نمی آیند و هدایت آن ها برای اصلاح رنگ و یا
استفاده از رنگ پنجم و ششم و … است.

جالب است که نرم افزار جدیدی که به
همراه دستگاه های ایمیج ستر و به ویژه پلیت ستر عرضه می شوند، بسیاری از این کنترل
ها را انجام می دهند ولی کم نیست مواردی که خریداران این دستگاه ها از خرید سیستم
ورک فلو یا گردش کار اجتناب ورزیده اند و حتی بعضی از آنهایی که سیستم گردش کار
دیجیتال را خریداری کرده اند، مهارت های خود را بر استفاده از آن ها ترجیح داده
اند. بدین ترتیب ضمن هدر دادن منابع و بلا استفاده گذاشتن سرمایه گذاری، به کیفیت
کارها نیز آسیب می رسانند.

در مورد سه
نکته دیگر باید گفت که استفاده از تجهیزات و روش های استاندارد در لیتوگرافی های
ایران چندان شناخته شده نیست و به جز معدودی از آن ها، ضرورت آن را جدی نگرفته اند.

تست های
استانداردی که از طرف مؤسسات تحقیقاتی معتبر (مانند فوگرا) ارایه می شوند، در این
جا کم تر شناخته شده اند.

کالیبراسیون
دستگاه ها، از اسکنر و مونیتور گرفته تا ایمیج ستر، پروسسور و قیدکپی، دارای روش
های نرم افزاری
و سخت افزاری استانداردی هستند که در لیتوگرافی های ما مورد اعتنا قرار نمی گیرند.

چند لیتوگرافی
را می شناسید که از دنسیتومتر استفاده کنند؟ چه تعداد از مراکز پیش از چاپ شرایط
ظهور و ثبوت فیلم
های خود و وضعیت داروی پروسسور را هر روز صبح با تست خروجی کنترل می کنند؟

چند لیتوگرافی
از روش کنترل کیفیت نور استاندارد در قیدکپی اطلاع دارند و ابزار و روش های مناسب
آن را به کار می گیرند؟

چند کارگاه
لیتوگرافی می شناسید که از نظر دما و رطوبت محیط دارای شرایط مناسب باشد؟

چند مدیر فنی
لیتوگرافی سراغ دارید که دستورالعمل های هر یک از فیلم ها و پلیت ها و داروها را به درستی
مطالعه کند و بر آن اساس از آن ها استفاده کند؟ چند لیتوگرافی با انواع نمونه گیری
آشنا هستند و به درستی از آن استفاده می کنند؟ چند لیتوگراف سراغ دارید که برای
تنظیمات شرایط خروجی، پروفایل ماشین چاپ مورد نظر را بپرسد و آن ها را رعایت کند؟
چند لیتوگرافی انواع ترام ها را متناسب با ماهیت طرح و اریژینال، به شما پیشنهاد
می کنند؟

متأسفانه در
حالی که این موارد پایه ای کم و بیش در اغلب لیتوگرافی ها با اشکال مواجه است، با
صحبت درباره ترام
FM و موارد
مشابه این کاستی ها لاپوشانی می شود.جا دارد به مصداق <عیب آن جمله بگفتی، هنرش نیز بگوی> گفته شود که بسیاری از این نارسایی ها
ناشی از فقدان نظام آموزشی و کوتاهی کردن برخی فروشندگان دستگاه ها و تجهیزات نسبت
به انتقال دانش فنی و روش های کنترل است و در اغلب موارد آن چه موجب کاهش ریسک ها
و دستیابی به کیفیت نسبی کارها می شود، همانا تجربه اپراتورها و استادکارانی است
که با رنج و مرارت و پس از آزمون و خطای بسیار، پاره ای از مشخصات فنی را در عمل
دریافته اند و به راه حل هایی متناسب با شرایط چاپخانه ها رسیده اند.

و بی انصافی
است اگر همه گناه ها به گردن کارکنان لیتوگرافی ها انداخته شود. در این مورد
مسؤولان دولتی، نهادهای صنفی، فروشندگان کالاها و تجهیزات و مدیران کارگاه ها هر
کدام به سهم خود مسؤول هستند. بر این فهرست باید نام مشتری و سفارش دهنده نیز
افزوده شود که سطح انتظار او موجب ارتقای کیفیت نمی شود و در صورتی که توقع رعایت
استانداردها را داشته باشد، حاضر به پرداخت هزینه های آن نیست، در صورتی که رعایت
این استانداردها مستلزم صرف وقت و هزینه برای آموزش، خرید تجهیزات و استفاده از
مواد مصرفی مرغوب و به کارگیری نیروی انسانی ماهر است. چنین امکانات و خدماتی البته می بایست با پرداخت هزینه از
سوی مشتریان جبران شود.

●مرحله چاپ

چاپ عمل بسیار
دقیقی است، به ویژه وقتی صحبت از چاپ رنگی مرغوب در میان است، ده ها نکته فنی و
تخصصی در کیفیت آن دخیل اند.

برای اهمیت
دقیق بودن چاپ کافی است توجه کنیم که نقاط رنگی بسیار ریزی که با ذره بین قابل
دیدن هستند، با سرعت حدود ۱۰
هزار برگ در ساعت روی سطح چاپی کنار یکدیگر می نشینند و حتی انحراف چند میکرونی هم
می تواند کیفیت کار را مخدوش سازد. در این مورد البته ماشین چاپ و امکاناتی که روی
ماشین های جدید گذاشته می شود، در کیفیت و دقت کار مؤثر است، اما علاوه بر ماشین،
تجربه اپراتور و دانش فنی او، بیشترین نقش را در کیفیت کار چاپی دارد. زیرا او می
بایست به سرعت نسبت به تغییرات و یا اشکالات احتمالی واکنش نشان دهد و با تشخیص
علت آن راه حل مناسب را به کار بندد.

شناخت
استانداردهای ماشین چاپ از نظر سلامت سیستم تغذیه مرکب، خواص آب، انواع لاستیک،
ترتیب رنگ ها در هنگام چاپ، استفاده از داروها و مواد مصرفی مرغوب مطابق
دستورالعمل سازنده، شناخت اشکالات چاپی و در دسترس بودن راهنمای عیب یابی، استفاده
از تجهیزاتی مثل دنسیتومتر و اسپکتروفتومتر، شناخت دقیق نوار کنترل رنگ (بر اساس
استاندارد فوگرا یا مشابه آن)، اطلاع نسبی از خواص کاغذ و مقوا و فیلم های چاپی و نیز
انواع مرکب ها و …برای دستیابی به یک چاپ خوب، ضروری هستند. به موارد گفته شده
می توان چندین مورد دیگر افزود. مهم این است که شرایط رعایت استانداردها در
چاپخانه فراهم باشد.

وقتی محیط
قریب به اتفاق چاپخانه های ما از نظر میزان دما و رطوبت در فصول مختلف سال، درحد
استاندارد ثابت نگه داشته نمی شود و سیستم کنترل و تنظیم دما و رطوبت در چاپخانه
وجود ندارد، به طور پایه ای، زمینه برای بروز مشکلات چاپی مهیاست.

اغلب
اپراتورهای چاپخانه انس و الفتی با نوار کنترل رنگ در لبه فرم چاپی ندارند و به
طور کلی با تست شیت استاندارد ماشین چاپ آشنا نیستند.

پانچ پلیت ها
اغلب با دستگاه های دقیق پانچ صورت نمی گیرد. پ.هاش آب به درستی کنترل نمی شود،
افزودنی ها و شوینده های استاندارد استفاده نمی شود و همه توصیه ها برای خودداری
از مصرف نفت و بنزین و نیز اس.پی.آ مورد بی اعتنایی قرار می گیرد.

کم تر پیش می
آید که نوع لاستیک مصرفی متناسب با کار چاپی تعویض شود. انتخاب کاغذ و مرکب که با محدودیت فراوان همراه است و
معمولاً هر نوآوری و تغییر کاغذ و مرکب در چاپخانه های ما با مقاومت ماشین چی روبه
رو می شود و ریسک کار بالا می رود.

در این مورد
نیز همانند آن چه در مورد لیتوگرافان گفته شد، باید ضمن انتقاد به روش های سنتی و
سیستم آموزش استاد-شاگردی، سپاسگزار اپراتورها و ماشینچی های باتجربه ای بود که
علی رغم همه کاستی های اجرایی، سطح نسبتاً مطلوبی از کیفیت چاپ را حفظ کرده اند و
همچنان انتقادها را به طور عمده متوجه مدیریت کلان صنعت چاپ، برنامه ریزان و
مسؤولان و مدیران دانست.

●پس از چاپ

پس از چاپ،
دنیای وسیعی است که صحافی، صنایع تبدیلی و عملیات تکمیلی را شامل می شود. رایج
ترین و شناخته شده ترین عملیات پس از چاپ که در چاپخانه ها انجام می شود، صحافی،
جعبه چسبانی، ورنی زنی و سلفون کشی است. تقریباً تمام اشکالات مربوط به آموزش فنی،
کالیبره بودن دستگاه ها، استفاده از مواد مصرفی مرغوب و در این رشته ها نیز کم و
بیش به چشم می خورد.

در این مورد
گاه اشکالات در ساده ترین کارها رخ می دهد و حتی نسبت به دقت و تیزی تیغ برش توجه
کافی مبذول نمی شود و چه بسا که نسبت به انحراف ۱ میلی متری، حساسیتی وجود
ندارد.

فقر تجهیزات و
مواد مصرفی مرغوب نیز در این حوزه ها معمولاً چشمگیرتر است. این در حالی است که
کارگران و نیروی انسانی شاغل در این بخش ها اغلب شرایط کار و درآمد نامناسبی دارند.

●نتیجه گیری

با توجه به
مطالبی که گفته شد تنها معدودی از مراکز آماده سازی و چاپ قابلیت اجرای چاپ در شرایط
استاندارد را دارند، اما در سطح وسیع به خاطر محدودیت های آموزشی، مدیریتی، مواد
مصرفی و تجهیزات و نیز رویه های کاری، صنعت چاپ در کشور ما از شرایط چاپ استاندارد
فاصله دارد.

این در حالی
است که اعمال بسیاری از رویه های استاندارد، مستلزم هزینه ناچیز بوده و در صورت
تمایل و آگاهی مدیران به تدریج قابل دستیابی خواهد بود.

نویسنده :
مرتضی تفرشی

مجله صنعت چاپ

محمد فیض آبادی فراهانی
محمد فیض آبادی فراهانی

کارشناس در زمینه طراحی گرافیک و چاپ با 10 سال سابقه فعالیت |
متخصص و مشاور در زمینه تبلیغات کاغذی و اینترنتی |
مشاور در زمینه طراحی سایت و سئو

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

3 × پنج =