مغز و سیستم عصبی یک چاپخانه مدرن کجاست؟
مغز و سیستم عصبی یک چاپخانه مدرن کجاست؟
2016-03-25
گروه چاپ و تبلیغات بهرنگ ، ارائه مطالب و فیلم های آموزش چاپ
طراحی چاپ چند رنگ
2016-03-25

چاپ های هنری

چاپ هنری گروه چاپ و تبلیغات بهرنگ

چاپ های هنری

هنر چاپ گرچه از قدیم وجود داشته است، اما در قرن پانزدهم با ابداعات و تفکراتی نو در اروپا وارد مرحله ی جدیدی شد. رشته ی چاپ نیز با کامل تر شدن، تدریجاً به صورت چاپ برجسته وگراورهای دستی بر روی چوب و گراورهای گود برای تصویرها ادامه پیدا کرد. البته باید دانست که از دوران باستان آثاری از چاپ های هنری به جا مانده است ؛ آثاری همچون تمدن هخامنشان، قدیمی ترین آثار به جا مانــده مثل لوح های گِلی، مدارک مالیاتی و حک مهرهای شخصی و تصاویر و نمادهایی از اجتماع ایران باستان یا اسامی شاهان، از این دست اند . در این مقاله، به انواع چاپ های هنری پرداخته شده است که « قسمت نخستِ » آن را هم اکنون در پیش رو دارید.

لوحه های گلی بر اساس آن چه باستان شناسان و دانشمندان تاریخ می گویند، توسط قلم های فلزی بر روی کوه ها کنده می شد و به صورت برجسته درون آن باقی می ماند. البته حاذقانی آن برجسته

کاری  را بسیار باذوق و تبحر انجام می دادند و در روی لوحه ها و مهرهای کوچک از چاپ گود استفاده می کردند و گل های کوچک را با استادی تمام می کندند و بعد از تمام شدن، آن را در گِل نرم فرو می بردند که باعث می شد که به صورت برجسته در گِل به جا مانـده اثر آن باقی می مانــد به خصوص روی سنگ هـای قیمتی مانند دُرّ ، یاقوت ، زمرد و عقیق . در این گونه مهرها ، فقط اسامی و القاب به صورت گود حک می شد. انواع شاخه های چاپ هنری ، بدین ترتیب اند : سیلوگرافی ، سیروگرافی ، لیتوگرافی ، قلم زنی ، چاپ دستی ، چاپ نوری . در ادامه به توضیح هر یک از این شاخه ها می پردازیم .

سیلوگرافی

سیلوگرافی (Xylography) که یکی از روش های چاپی بر روی چوب ، لینونیوم و فایبرگلاس است، به انواع مختلف تقسیم می شود.

کنده کاری روی چوب : گونه ای از چـاپ هنری قدیم کــه به صورت کنده کــاری روی چوب انجام می شد. در زمان مغول ، اسامی شاهان مغول حاکم بر ایران بر روی قطعات چوبی و مرکب به آن می زدند و پای طومارها و فرمان های صادر شده از طرف پادشاه می زدند ( شاید روش این کار را استمپ گویند ) . چوب انواع مختلفی برای کنده کاری ، هر نوع چوبی برای این کار مناسب است : شمشاد ، دستانک ، گلابی. بافت سلولزی این نوع درختان با درخت های دیگر فرق دارد. نحوه ی کار بدین صورت می باشد که تصویر را روی چوب کشیده ، بعد با ظرافت بسیار زیاد روی آن را کسانی که بسیار مهارت داشتند می تراشیدند و تصویر به صورت برجسته یا گود درمی آمد و بعد پارچه یا کاغذ را چاپ می کردند. باید قبل از آن ، عمل مرکب زدن انجام بگیرد. البته برای چاپ از روش معکوس روی چوب استفاده می شد. اگر قرار بود که چند رنگ چاپ کنند، دو حالت را پی رو می گذاشتند یا به تعداد رنگ ها گراوی می ساختند. سپس گراور را عوض می کردند یا مرکب روی گراوی کار کرده قرار می دادند. چون در آن زمان امکان تکثیر وجود نداشت، این روش برای زینت آلات کارهای هنری بسیار مورد استفاده قرار می گرفت.

چاپ چوب : این نوع چاپ با توجه به نوع ماده ی مصرفی فرق دارد. باید برای گراور چاپی در چوب برش اصلی ایجاد کرد، آن هم به طوری که عمیق باشد. با برش کم عمق ، تمام طرح بریده شود. تا طرح بریده شده ی Original با طرح روی جنس دیگر که با مداد یا ذغال کشیده شده مقایسه گردد. اگر تصویر مورد نظری که قرار است روی چوب بیافتد ترام دار باشد ، در آن صورت با ابزارهای مخصوصی که وجود دارد باید این کار انجام شود تا خراب کاری صورت نگیرد. در چاپ چوب ، نوع ابزار و کیفیت فرم وجود یک اثر خوب و عالی را مطرح می کند. ترسیم طرح روی چوب یا لینولئوم اگر روشن باشد می توان مستقیماً روی فرم چاپ کرد، اما اگر تیره باشد مقداری مرکب را روی چوب منتقل می کنیم تا پس از تیره شدن با گچ سفید رنگ روی آن تصویر کرد. برای انجام برش چوب ، نوک تیز چاقو را داخل چوب فرو برده و بعد با مغارهای به اندازه ی تعیین شده ، کنده کاری می کنیم و سطح گود و ناصافی را با وسیله ای دیگر صاف می کنیم. بعضی اوقــات بعضی از قسمت ها را صاف نمی کنیم تا در تصویر چاپی جذاب باشد. حال اگر بخواهیم قسمت هایی را که ترک کوچک دارد پرکنیم، آن را با چسب ، گچ و سایر مواد پرکردنی انجام می دهیم ، بعد آن ها را با سنباده صاف می کنیم.

عیدی سازی: هنری دیگر با نام عیدی سازی در چوب داریم؛ بدین صورت که نقوش و تصاویر دلخواه را روی چــوب گلابی حک کردنــد و قالب آن را مثل چاپ قلم کــار ابتدا بر بالشتکی آغشته بــه رنگ ســیاه می فشردند و روی کاغذ انداخته که بعد مرکب باعث انتقال طرح مورد نظر روی کاغذ و بعد چاپ می شود. این روش چاپ در قرن سیزدهم در جامعه ی صنعت گران عادی بوده و به عنوان یک هنر عامه می توان از آن نام برد که در بین هنرهای آن زمان رواج بسیار داشته است. البته این روش قالب مخصوصی داشته که باعث طراحی و نقاشی های فراوانی در طبیعت روی انواع چاپ ها و مواد چاپی دیگر می شده است .

کنده کاری مثبت و منفی: در کنده کاری به صورت مثبت، تصویر برجسته است. ابتدا با قلم های بسیار تیز و ابزارهای مخصوص این کار اطراف آن نقشه ای که مورد نظر می باشد را گود می کردند و بعد به صورت سریع روی آن پارچه یا کاغذ یا هر جنسی که قرار است چاپ بشود را می کشیدند و آن وقت به سرعت آن را برمی داشتند و تصویر به صورت نقش یا جوهری که روی آن قرار می گرفت می افتاد که این روش کنده کاری به صورت پزتیو بود. در کنده کاری به صورت منفی برای چاپ های هنری که روی مواد مختلف انجام می گرفت ، روشی ساده وجود دارد. بدین صورت که قطعه سنگی را تراشیده و نقشه یا تصویری را با مداد طرح می کردند و با ابزار نوک تیز شروع به کندن می کردند و تا اندازه ای آن را گود می کردند ( شاید بتوان گفت که در قدیم اولین بار چاپ گود به صورت پیشرفته بوده است ) و بعد از آن کاغذی ضخیم را روی آن قرار می دادند و بعد آن را فشرده کرده و قسمت هایی از کاغذ روی خطوط و تصاویر در روی کاغذ قرار می گرفتند و تصاویر روی کاغذها نقش می بســت و مابقی کاغذ سفید می مــاند و بدین صورت تصویر ســفید می شــد و حالت منفی می گرفت. می توان این حالت را برای نابینایان استفاده کرد.

چاپ لینولئوم : وسایل مورد نیاز برای این نوع چاپ مثل چاپ چوب است. برای تهیه ی لینولئوم وسیله ای مهم برای بریدن لازم است. گونیا و وسایلی مثل تیغ داشته باشیم. برای این که طرح را روی جنس مورد نیاز بیاندازیم از کاغذ کپی استفاده می کنیم. طرح روی سطوح تیره توسط کاغذ کپی سفید صورت می گیرد و برای انتقال طرح روی سطح سفید از کاغذ کربن استفاده می کنیم. برای کپی می توان از کاغذ تراسپارت ( پوستی یا کالک ) استفاده کرد. برای کپی توسط انتقال روی فرم، قلم های فولادی، خطوط محیطی تصاویر را از کاغذ ترانسپارت با کاغذ کپی به خوبی به فرم انتقال می دهند . بعد از این کار بلافاصله کار برش آغاز می شود و خطوط و اشکال خوب حفظ می شوند . باید مواظب بود که قطعه ای بزرگ بریده نشود؛ در این صورت دیگر این امکان پذیر نیست.

به مجردی که خطوط اصلی فرم به طور واضح خود را نشان دادند غلتک نورد مرکب را می زنیم و فرم مرکب می خورد. سطح هایی که نباید چاپ شوند را پاک می کنیم. اگر بخواهیم طرحی را برای چند رنگ استفاده کنیم ، ابتدا طرح اولیه را به صورت رنگی کار می کنیم و بعد آن را چاپ می کنیم و به جای تصویر طراحی شده منظور می شود. برای به وجود آوردن طرح های چند رنگ، طرح اولیه را به صورت رنگی کار کرده و سپس آن را چاپ می کنیم. روی طرح آن قدر اصلاحات انجام می دهیم تا شکل و رنگ خود را پیدا کند .

چاپ پارچه یا کلاقه ای : قدیمی ترین مدرک مربوط به این چاپ، به زمان مصریان و اندونزی و کشور چین برمی گردد که به ترتیب به کشورهای دیگر صادر می شد . نام دیگــری کــه این نــوع چاپ دارد بــه نام « باتیک » می باشد. به هر صورت این نوع چاپ از کهن ترین چاپ ها می باشد. ساخت چاپ باتیک حکایت از قالب های قلم کاری دارد. قدیمی ترین قالب های تراشیده شده در نیشابور سده ی چهارم و پنجم به دست آمده که حاکی از آن است روی ابریشم کار می شده است. به هر صورت این چاپ آرام آرام به کشورهای دیگر راه یافت و در هر کشوری بسته به سلایق آن شرایط اجتماعی به داخل راه یافت . باتیک از ماده ای به نام سقز به علاوه ی موم و پارافین است. صورت ابتدایی آن بدین ترتیب است که برگ درخت موز به علاوه ی سود سوزآور به علاوه ی خاک رس ماده ای مقاوم را حاصل می کند که با قلم مو تمامی پارچه را رنگرزی می کنند و پس از شست و شو ، قسمت های اصلی به رنگ رنگین می شود. اما در کشور ایران به جای برگ موز از پیه گوسفند و موم خالص عسل و سقز خام استفاده می شد. نام دیگر آن واکس می باشد که اسمی بین المللی است و در آذربایجان به نام روغن کلاقه ای می باشد؛ به خاطر همین به آن چاپ کلاقه ای می گویند. از دوره های صفویه این نوع چاپ بر روی کتان با مهر چوبی کار می شده و به همین دلیل به اسم قلم گیری معروف شده است. قدیمی ترین قلم کاری ابریشم در « ژرم پشون » نگه داری می شود و متعلق به قرن دوازدهم در اصفهان می باشد .

مراحل چاپ باتیک : صمغ گیری ابریشم، ساخت قالب ، تهیه ی واکس باتیک، ، رنگرزی ، باتیک گیری ، شستن پارچه هر کدام را مختصر توضیح می دهیم. مقداری آب و صابون را با کربنات دوسود به پارچه آغشته می کنیم و بعد نیم ساعت آن را می جوشانیم و بعد از اتمام کار آب سرد گرفته اطو می کنند. ابتدا نقشه ی اصلی را روی کاغذ می کشند و نقشــه را تفکیک می کنند و نقشه هــایی که قطعه می باشد رور تخته سه لا می زنند و اطراف آن را می برند. سقز را در ظرف مسی ذوب می کنند و بعد پیه و موم می زنند؛ با این کار پارچه مقاوم شده و طرح اندازی روی پارچه انجام می شود و پس از رنگ آمیزی دیگر این ماده ی مقاوم از پارچه برداشته خواهد شد. سه نوع رنگ داریم : Reactive ، جوهری و گیاهی ، حال باید واکسی را که در مرحله سوم روی پارچه قرار داده بودیم برداریم. مقداری پیه خالص گاو و گوسفند را حرارت آب کرده و مرتب حرکت می دهند و سپس پارچه در آن انداخته و بعد در آورده ، حال با آب سرد می شویند و با صابون رنده شده تدریجاً روی آن را با آب حل کرده و بعـد در ظرف آب گرم قــرار داده و بعد با نشاسته و سریشم آهار می دهــند. چاپ باتیک شیوه هایی را برای چاپ احراز کرده است که نام آن ها به این ترتیب است : چاپ مستقیم- چاپ برداشت- چاپ با شابلون- نقاشی باتیک – شیوه ی تارعنکبوت- شیوه ی باندا – بدون رنگرزی و زدودون تهیه رنگ .

سیروگرافی ( شابلونی )

سیروگرافی که جنس آن از فرم و توری است و تحت سیستم چاپ استنسیل است، در سال ۱۹۰۷ میلادی کشف شد. چاپ سیلک از چاپ های متنوع است که در شکل ها و اندازه های گوناگون برای خلق آثار هنری و گونه های متفاوت بر روی کالاها استفاده می شود. این امر باعث شده است که چاپ سیلک از گسترده ترین چاپ ها در تمامی زمینه ها به علت انعطاف چاپی آن باشد . با چاپ سیلک می توان روی بطری ، شیشه ، کاغذ ، لیوان و شیشه های کریستالی چاپ کرد. این نوع چاپ روی ساعت، خودکار و یا روی بدنه ی هواپیما چاپ نمود . این نوع چاپ برای پارچه های ظریف بسیارکاربرد دارد .

روش چاپ : طریقه ی چاپ آن بدین صورت است که پارچه ی ابریشمی نازک مشکی را با اتصال به کلاف به عنوان تکیه گاهی که برای ورقه ی استنسیل به کار می رود ، به شبکه ی ابریشمی می چسبانند. نوعی از ابریشم چنان که مشخص است به گونه ای است مرکب را از خود عبور می دهد و این نوعی از برتری چاپ هنری سیلک است . در چاپ سیلک ، پارچه یا توری همان فرم و کلیشه می باشد و بعد از آن ، مرکب بر روی جسم مورد نظر می نشیند . البته شناخت توری برای چاپ مورد نظر بسیار حائز اهمیت است. چون دائماً جنس چاپ شونده عوض خواهد شد. برای چاپ مناسب توری، یک سری ویژگی ها دارد؛ از جمله این که ابریشم طبیعی از این ابریشم قدیم استفاده می شده و جدیداً از الیاف های مصنوعی و محکم تر برای این کار استفاده می کنند .

ابریشم طبیعی ۷۷ درصد ماده ی فیبرون، ۲۲ درصد ماده ی سریون و موادی دیگر توری ابریشمی با برداشتن این مواد در مقابل مواد شیمیایی و حلال ها مقاوم است و تنها اسید و بازهای با غلظت ۵ درصد به بالا می توانند ابریشم را از بین ببرند . تورهای ابریشمی درجه های مختلفی دارند که هرکدام به درجه برای کاری مناسب هستند، چون مرکب از منفذهای بسیار درشت زودتر عبور می کند ولی از منفذهای ریز دیرتر و متناسب تر، الیافی دیگر داریم به نام الیاف مصنوعی ( نایلون ) که پلی آمید است و خیلی سخت و مقاوم می باشد و بسیار اعلا و کشش پذیر بوده که می توان آن را از الیاف نساجی آماده کرد و چروک نمی شود و برای چاپ روی مواد شکسته بسیار چاپ خوبی و درجه ی یک در می آید. برای چاپ از فرم های دیگری استفاده می شود که هرکدام خاصیتی منحصر به فرد دارند. برای چاپ روی مواد مختلف، توری ها شماره هایی دارند کـه از بین پانزده تا دویست نخ در سانتی متر شماره گذاری می شوند.

بعضی از سیلک کاران بر اساس جدول خاصی کار می کنند، مثل درجه ی استانداردی که وجود استانداردی که وجود دارد که شامل این موارد است : – S : سطح توری به مقدار ۴۵ درصد باز باشد ؛ – T : سطح توری به مقدار ۳۰ درصد باز باشد ؛ – MD : به مقدار ۲۰ درصد و کمتر . البته توری هایی داریم که مقدار سوراخ هایی کمتر دارد. ظریف ترین دارای توری نمره ی پانزده است که سوراخ ها بر اساس گره خوردن تار و پود تنظیم شده برای کارهای تن پلات کــه دارای سطح وسیعی برای طرح ها خواهد بود. باید توری هایی با صفر و یک استفاده گردد. کلاف خود دارای نوع هایی از فلز یا چوب است. هرکدام از توری ها که استفاده گردد باید محکم و بسیار خشک باشد تا تغییر حالت در اثر کار و محیط اطرافش ندهد . در ضمن باید دقت نمود کلاف ها با تروی ها خوب به هم قفل شوند و خود توری ها موج نداشته باشند. جنس خود کلاف باید اگر از درخت چوب ساختیم کاج سفید باشد ، بدین ترتیب هم مقرون به صرفه است و هم راحت تر کار می شود .

اگر بخواهیم با کلاف چوبی ، چاپ رنگ بزنیم، باید بسیار مواظب و ظرافت های لازم را انجام دهیم. اما برای چند رنگ بودن اگر از کلاف فلزی که جنسش از پروفیل خواهد بود استفاده کنیم بهتر است. شابلون چاپ سیلک با حساس کردن آماده ی چاپ می گردد و بعد طرح آماده و روی آن ثبت می گردد. مرکب های مورد استفاده در این چاپ براق ، مات، براق پوشش و فسفری می باشد. ابتدا مقداری مرکب را روی شابلون انتقال دهیم. این کار توسط کاردک صورت می گیرد.

با فشار یک نواخت همین کاردک را روی شابلون کشیده و شروع به چاپ می کنیم. برای چاپ کارهای رنگی ابتدا رنگ های روشن و بعد رنگ های تیره چاپ می شوند. برای چاپ صفحات نازک اگر سیستم مکنده ای برای نچسبیدن داشته باشیم کار بسیار خوب در می آید. برای خشک کردن کارهای چاپی به صورت افقی در پالت آویزان می کنند. از نقاظ ضعف این چاپ، سـرعت کم و دیرخشک شــدن آن اســت و از مزایای آن این است کــه چــاپ روی هر گونه شیئی ( کوچک ، بزرگ و تخت ) انجام پذیر اسـت . در حال حاضر این نوع چاپ بـا ماشین آلات پیشرفته انجام می شود.

منبع : http://www.2had.com

محمد فیض آبادی فراهانی
محمد فیض آبادی فراهانی
کارشناس در زمینه طراحی گرافیک و چاپ با 10 سال سابقه فعالیت | متخصص و مشاور در زمینه تبلیغات کاغذی و اینترنتی | مشاور در زمینه طراحی سایت و سئو

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

چهار × 2 =