برگه تذهیب | قیمت فروش کاغذ تذهیب | قیمت فروش تابلوهای تذهیب و خط

برگه تذهیب از طرح ها اسلیمی و در زمینه از طرح مینیاتور ، تشکیل شده است . کاغذ تذهیب دار اغلب برای خطاطی و در مدارس و موسسات کاربرد دارد. از دیگر کاربرد های تذهیب می توان استفاده در تابلوهایی با نقوش اسلامی اشاره کرد. قیمت خرید کاغذ تذهیب بر اساس جنس کاغذ مصرفی و تعداد رنگ مصرفی در چاپ  محاسبه می شود.

قاب های تذهیب ، برگه های تذهیب ، برگه های تذهیب تبلیغاتی ، فروش قیمت تذهیب های فروشگاهی

تذهیب چیست و چه کاربردهایی دارد ؟

تذهیب چنان که گفته اند از واژه ی عربی «ذَهَب» به معنای طلا مشتق شده و عبارت است از طرح و ترسیم و تنظیم ظریف و چشم نواز نقوش و نگاره های گیاهی و هندسی و در هم تنیده و پیچان که با چرخش های تند و کند و گردش های موزون و مرتب و خطوط سیال و روان نقش شده باشند. دلیل اطلاق واژه ی تذهیب این بود که در آغاز شکل گیری این هنر از همان قرون اولیه ی اسلامی، رنگ غالب و عمده در رنگ آمیزی این گونه نقش ها، طلایی بوده است. هرچند رنگ هایی چون لاجوردی و بعدها نیز آبی و شنجرف و سبز فیروزه ایی نیز در کنار رنگ طلایی جا گرفته اند.قیمت برگه های تذهیب و تابلوهای تذهیب رابطه مستقیمی با چاپ ها و رنگ هایی که در تولید آن بکار میروند دارند.

نقش خیال در هنر تذهیب

تذهیب چنان که گفته اند از واژه ی عربی )ذَهَب (به معنای طلا مشتق شده و عبارت است که طرح و ترسیم و تنظیم ظریف و چشم نواز نقوش و نگاره های گیاهی و هندسی در هم تنیده و پیچان که با چرخش های تند و کُند و گردش های موزون و مرتب و خطوط سیال و روان نقش شده باشند. دلیل اطلاق واژه ی تذهیب این بود که در آغاز شکل گیری این هنر از همان قرون اولیه ی اسلامی، رنگ غالب و عمده در رنگ آمیزی این گونه نقش ها، طلایی بوده است. هر چند رنگ هایی چون لاجورد و بعدها نیز آبی و شنجرف و سبز و فیروزه ای نیز در کنار رنگ طلایی جا گرفتند.

استاد نجیب مایل هروی تذهیب را چنین تعریف کرده است:

)تذهیب در لغت زراندود کردن است و طلاکاری، و در عرف نسخه آرایی، به نقوشی گفته می شود منظم، که با خطوط مشکلی و آب طلا کشیده و تزیین شده باشند و رنگ دیگری در آن به کار نرفته باشد. ممکن است طلایی که در تذهیب به کار می رود دارای رنگ های گونه گون باشد، به طوری که وقتی زر خالص با مقادیری نقره و مس به کار برده شود رنگ آن زرد و سبز و سرخ می نماید … .(

فرهنگ مصاحب راجع به تذهیب می نویسد: هنر تزیین صفحات کتاب های خطی. همراه با اعتلای فرهنگ اسلامی در ایران، کتاب های خطی بسیار نوشته شد، کتابخوانی و کتابدوستی رواجی عظیم یافت، دانشوران و نیز بزرگان کتابخانه ها برپا داشتند، هنر کتاب سازی ارج فراوان یافت و به همران آن، هنر تذهیب پیشرفت کرد  از نقوش تذهیب دار در هنر خطاطی و تابلوسازی تذهیب دار و در هنر کاشی های هنری تذهیب دار ، قوری های با طرح تذهیب کاربرد دارد

صفحات قرآن ها و کتاب های نفیس را با رنگ های گوناگون و طلایی تزیین می کردند و برای این کار از  ) گل و بته ها (  و طرح های گوناگون سبک ایرانی استفاده می نمودند. سرلوحه های کتاب را که چون مدخلی می بایست خواننده را به سوی متن کتاب راهبر شود، با تفصیل و دقت بیشتری آراستند. حالات و روحیات هر دوره را می توان در هنر تذهیب آن دوره مجسم دید. تذهیب کاری های قرن چهارم هـ .ق ظریف و تزیینی و تجملی است. در بسیاری از کتاب های تذهیب شده ، تاریخ کتابت آنها آمده است و این امر تحقیق درباره ی تسلسل تاریخی این هنر را آسان می کندبه این ترتیب، هنر تذهیب را می توان نموداری از تحولات هنر تزیینی ایران دانست.(

در فرهنگ معین ذیل کلمه) تذهیب (چنین نگاشته شده است: ) زر گرفتن، زراندود کردن، زرکاری، طلاکاری(

در کتاب واژه نامه ی مصور هنر های تجسمی، برابر لغت تذهیب آمده است ) : تزیین نسخه های خطی با رنگ و طلا و نقوش ظریف گل و گیاهی با هندسی در هم تابیده.(

در این میان، معمولاٌ هنرشناسان و فرهنگ نویسان تذهیب و استفاده و خرید برگه تذهیب را هنری وابسته به فنون کتاب سازی و هنر کتاب آرایی ذکر کرده اند و در تعاریف و تعابیر کلاسیک خود وجوه استقلال هنر تذهیب و مرز اصالت و مرکزیت این شاخه ی پربرکت هنر تزیینی را در گسترده ی هنر ایران نادیده گرفته اند.

این در حالی است که نقش های خیالی و شکل های هندسی و خط و رسم های دلنشین و زیبا و معنی دار حتی در کهن ترین ادوار تاریخ هنر این مرز و بوم، هزاره های چهارم، سوم و اول پیش از میلاد و بعد ها در دوران هخامنشی ) 331 تا 559 ق . م ( و دوران ساسانی ) 226 تا 641 م .(  به دست هنرمندان و استادکاران اهل فن و ذوق بر پیکر سفالینه های منقوش و حتی صخره های سنگی و ظرف های فلزی گوناگون جای گرفته اند. به عللی که خواهیم گفت، شاید بهتر آن باشد که بگوییم نسخه های خطی و کتاب های دست نویس به بستری مناسب برای رویش و شکوفایی )هنر تذهیب (تبدیل شدند.

گفتیم هنر پربرکت تذهیب، زیرا توانمدی های تزیینی و اجرایی نقش های گوناگون آن به حدی بود که از قرن پنجم و به ویژه اواخر قرن ششم هجری به سرعت به حیطه ی هنر کاشی سازی راه یافت و در سراسر خاک پهناور ایران هر مسجد و محراب و گنبد و کتیبه ای را به تسخیر خود درآورد تا عظمت و معنویت خانه های خدا را صد چندان کند.

در دوران صفویه نقش های عمدتاٌ گیاهی ) تذهیب (و گاه نقش های هندسی بر تار و پود فرش ایران نشستند تا شناسنامه ی کهن و باستانی این هنر ملی را به تاریخ هنر ایران و جهان معرفی کنند. پس می توان از)تذهیب (به عنوان هنری مستقل نیز یاد کرد که خود توانست پشتوانه شکوفایی دیگر هنر های ایرانی باشد؛ در زمینه هایی چون کاشی، قالی، قلمزنی، منبت، خاتم، پارچه های زری، و مخمل و… .

شاید به دلیل همین ارزش و اهمیت است که در سراسر تاریخ تکامل هنر تذهیب، از آغاز رسمی آن ) تزیین صفحات کتاب خدا و دیگر نسخ معتبر خطی ( تا اشاعه و استقلال آن بر کاشی و قالی و حتی در ادوار کنونی، همیشه و همه جا در منابع مکتوب موجود از مذّهبان به عنوان هنرمندان چیره دست و خلاق طراحی یاد شده است که در نقاشی و تصویرگری نیز مهارت و استادی داشته اند و همواره نامشان با ارزش و احترام ویژه ای در جامعه بر زبان رانده می شده است.

علاوه بر آنچه تاکنون گفته شد، باید افزود که جدا از زمینه های رشد و باروری هنر و فن کتاب سازی و کتاب آرایی، که ضرورتاٌ عاملی اساسی و تعیین کننده در اعتلای نقش تذهیب شده بود، انگیزه و منطق عقلانی دیگری نیز سبب ساز گرایش هنرمند ایرانی مسلمان شده، به این رشته ی خاص از هنر گردید. در واقع، خیل هنرمندان و استادکاران حکومت فروپاشیده ی ساسانی عملاٌ قادر نبودند تمامی توش و توان هنری خود را نادیده گیرند و به کناری نهند، پس ضرورت داشت تا زمینه ی مساعدی در اوضاع اجتماعی و فرهنگی آن زمان، برای تداوم آفرینش های هنری، فراهم آورند. این بود که در قالب) تذهیب و ( استفاده از کاغذهای تذهیب دار توانستند دریچه های امیدبخشی به روی هنر خود بگشایند.

پس از اندک زمانی، هنرمند مسلمان ایرانی ضمن آشنایی و الفت با مفاهیم انسانی و اخلاقی و دستور های مترقی و انسان ساز قرآن و تعالیم عالیه ی اسلامی، به چنان اعتقاد و معرفت و ایمانی به مبانی اسلام دست یافت که ایران بار عاشقانه، به یاد خدا و برای رضایت خاطر خدا نقش زد. به این ترتیب، به کوششی مضاعف دست زد تا عالمی زیبا و بی مثال بیافریند و در واقع، مومنانه هنرنمایی کند نه بنابر ضرورت های اجتماعی. او به فرمان دل عاشق خدا و قرآن به میدان هنرنمایی آمده بود تا با هنر خود نشانی از عبودیت و بندگی خدای خود را جاودانه سازد.

به هر تقدیر، آنچه مسلم و پذیرفتنی است، آن است که اسلام به برکت) قرآن شریف (انگیزه و عامل جوشش درونی و اعتقادی هنرمندان ایرانی شد تا ما در تاریخ هنر خود شاهد تولد هنری مقدس معنوی باشیم.

تذهیب-چیست-،-برگه-های-تذهیب-،-گروه-چاپ-و-تبلیغات-بهرنگ

شرح انواع نقش و نگاره ها در تذهیب

پیشاپیش گفتیم که تذهیب از واژه ذهب به معنی طلا مشتق شده و عبارت است از شکل های هندسی و نقش های گیاهی ساده شده که به گونه ای زیبا و دلنشین و هماهنگ با گردش ها و پیچش های مکرر و موزون طراحی می شوند. با گذشت سالیان، به این آرایش مقبول که با رنگ مایه های محدود، به ویژه زرناب شروع شده بود، عناصر رنگی متنوع دیگری اضافه شده که با حفظ زمینه ی طلایی، رنگ های بسیار گویا و موثری چون لاجورد، سفیداب، سنگرف، اُخری، زرنیخ ، سرنج، سبز زنگاری، دودی، قرمزدانه ونیز عرصه ای برای خودنمایی یافتند و در دست هنرمندان چیره دست، مایه ی خلق و نمایش زیباترین نگاره های نمادین و تمثیلی جهان شدند. سرانجام در تذهیب، طرح های گیاهی و هندسی و گاه حیوانی موجود در طبیعت پس از عبور از صافی ذهن هنرمند به صورت طرح تزیینی زیبایی در می آیند.

پیش از آنکه به شرح و تفسیر انواع نقش و مجموعه طرح های تذهیب بپردازیم، اشاره ی کوتاهی به واژه ی اَرابسک می کنیم تا خواننده با درک بهترین به تجزیه و تحلیل مطالب مربوط به آن بپردازد.

برگه های تذهیب وکاغذ تذهیب کاری

هنرشناسان و مستشرقان در نوشته ها و گفتار های خود عمدتاً این کلمه را معدل طرح های تذهیب دانسته و «اَرابسک» را (عربانه، عرب واره، اسلیمی) معنی کرده اند.

درواقع، چنین طرح هایی را اساساً مربوط به هنر اعراب (هنری عربی) دانسته و این گونه باور داشته اند که این نقش های تزیینی از سرزمین های عربی به ایران آمده و عناصر هنرهای تزیینی ما از آن اخذ یا الهام گرفته شده است. به دیگر سخن، آنان تذهیب را هنری عربی دانسته اند. در حالی که مستند ها و شواهد به جا مانده از اعصار قدیمی تر خلاف این ادعا را ثابت می کند.

باور نگارنده بر این است که تذهیب در مفهوم و چهارچوب هنری خود، به خصوص در سیر تکاملی و بالندگی اش پس از اسلام، هنری کاملا ایرانی و همسو با نمونه ها و الگو های هنر تزیینی پیش از اسلام است. به گونه ای که رد پای آن را می توان در عناصر هنر عهد هخامنشی، اشکانی و ساسانی بر پاره ای از سفالینه ها، آثار فلزی، سرستون ها، کتیبه ها ومشاهده کرد.

استاد هادی اقدسیه، هنرمند بی نظیر نقشه ی قالی در مدرسه ی قدیمه و موسسه ی قالی ایران، نیز بر این اعتقاد بود: «در این که طرح اسلیمی در ایران قدیممنتهی نه به صورت تکامل یافته فعلیوجود داشت جای شبهه ای نیست. در حاشیه ی نقش های برجسته روی سنگ و در سینی های متعلق به زمان ساسانی تزیین حواشی با گردش مارپیچی خطوطی است که با گل و برگ و غنچه زینت یافته اند.

این گردش بر پیچ و خم خطوط که گل ها و برگ ها و غنچه ها را در بر می گیرد و هماهنگی و نظم را میان اجزای یک مجموعه برقرار می سازد، زمینه و اساس طرح های اسلیمی است. هنر اسلامی این طرح های تزیینی را به کار برد، زیرا منافاتی با منع مذهبی ترسیم موجودات جاندار نداشت. علاوه بر آنکه خاصیت تزیینی طرح های اسلیمی تردید ناپذیر بود.

بنابراین، نامگذاری «اسلیمی» مقلوب کلمه اسلامی است از نظر تکرار این طرح ها در هنر اسلامی، نه از نظر آنکه طرح ها خاص هنر اسلامی باشد. در واقع، آن را باید فقط یک نامگذاری اسلامی دانست

برای نمونه برخی از این نقش های یافت شده بر اشیا و آثار به دست آمده در زیر ذکر می شود:

– قطعه ی گچ بری شده با نقشی شبیه گردش های اسلیمی و سرشاخه ها، متعلق به دوره ساسانی و مکشوفه در دامغان که اینک در موزه ی ملی ایران (ایران باستان) محفوظ است.

 –تزیینات و نگاره های گچ بری ستون، در دوره ساسانی، موجود در موزه ی ملی ایران.

 –نقش ها و طرح های برجسته روی سرستون، گلدان های بزرگ و پایه ستون های سنگی در طاق بستان کرمانشاه، از یادگارهای دوره ی ساسانی، موجود در موزه ی ملی ایران و قطعاتی در محوطه ی جلوی طاق بستان.

 – طرح های مربوط به قسمتی از پلکان کاخ تچر)کاخ داریوش(، دوره هخامنشی، در تخت جمشید و موره ی ملی ایران.

 – بشقاب نقره ی ساسانی، قلمزنی با نقش های اسلیمی های دهن اژدری، بازیافته از دوره ی ساسانی) در همدان(

 – بشقاب نقره ی کنده کاری ) قلمزنی (با طرح کامل اسلیمی، موزه ی ارمیتاژ و چند بشقاب نقره ای محفوظ در موزه ی ملی ایران.

(اسلیمی طرح تزیینی گل و بته با طرح تزیینی هندسی به صورت درهم بافته، معنای تحت اللفضی این واژه مترادف با عربانه است. اما باید دانست که نقش ها و تزیینات موسوم به اَرابسک عمدتاً محصول ذوق و قریحه ی هنرمندان مسلماننه لزوماً عربو بیشتر حاصل استعداد ایرانیان بوده است.(

به این ترتیب، اطلاق اَرابسک به مفهوم هنر عربی به نقش های گیاهی و گردش های خطوط ) تذهیب ( دور از واقعیت و منطق تاریخ هنر است. البته می توان جای پای نقش های گیاهی و هندسی نزدیک و مشابه تذهیب را حتی در هنر روم شرقی (بیزانس (در گذشته های دور مشاهده کرد، اما اینکه اساساً تذهیب از مناطق عرب نشین به سرزمین ما رسیده باشد، بسیار بعید و دور از واقع می نماید.

اما کلمه اسلیمی نیز معرب و تغییر یافته صوری کلمه اسلامی است. همان گونه که هنرشناسان غربی که نقش های تذهیب را اَرابسک نام نهاده اند، اسلیمی یا (اسلامی (را نیز به این دلیل در نوشته های خود به کار برده اند که این نقش ها را اصولاً مربوط به دوران اسلامی و هنر اسلامی می دانند.

در طرح تذهیب نقش های متفاوتی یافت می شوند که هر یک به تنهایی نیز دارای مفهوم ذهنی و عینی اند و در کلیت خود نقش تذهیب را شکل می دهند. در هنر تذهیب دو طرح اصلی با جریانی مداوم در هم تنیده می شوند.

نقش های اسلیمی و ختایی در هنر تذهیب چیست ؟

نقش های اسلیمی عبارتند از گردش ها و پیچ و خم های مدور تکراری، اغلب به قرینه و گاه بی قرینه، که بیشتر یادآور پیچش ساقه ی یک گیاه استطرح اسلیمی یا گردش های متفاوت خود در نقش های تزیینی ایران نقش پایه ای دارد.

(اسلیمی یا اسلامی، مانند اجزای یک گیاه شکل می گیرد و مشتمل است بر تخمه و ساقه و جوانه و برگ و گل که به چنگ تبدیل می شود … .)

باید دانست که در ترسیم انواع اسلیمی ها دقت و استادی لازم است تا گردش ها، اتصال ها و پیچش ها صحیح و کامل انجام گیرند، وگرنه اسلیمی ها به اشتباه و غیراصولی ترسیم می شوند. بنابر این، در نگاه اول نقش های تذهیب مکرر و درهم تنیده و تودرتو هستند و شاید چنین به نظر آیند که تابع قاعده و قانونی نیستند. برعکس، هر حرکتی در اسلیمی مفید به قانون و ترتیبی خاص است که در مجموع اصول این هنر را تشکل می دهند.

محقق فرزانه، نجیب مایل هروی، برابر کلمه ی اسلیمی چنین نوشته است:

( به نقوش و گره بندی هایی گفته می شود دارای پیچ و خم های متعدد چونان درختی یا درختچه ای پیچان که ساقه، شاخه و برگ های آن به هم آمیخته و درهم چنگ زده باشدمذهّب در نقوش اسلیمی، شاخه ها و ساقه ها را با فاصله ای معین و قرینه سازی های دقیق به هم می تاباند و نقشی می آفریند که بیننده گاهی با همه دقت، راهگذار شاخه ها و ساقه ها و برگ ها را نمی تواند بیابد … .)

استاد هادی اقدسیه، هنرمند گرانقدر نقشه ی قالی و تذهیب، می گوید:

(اسلیمی اساساً نمودار طرح درخت است با همه ی پیچ و خم شاخ و برگ … .)

آنچه جای تردید ندارد این است که طرح های اسلیمی ملهم از گیاهان و کاربرد ناب ترین پدیده های طبیعی است که از صافی ذهن هنرمند می گذرد. نام برخی از انواع اسلیمی ها عبارتند از: اسلیمی ماری، اسلیمی دهن اژدری، اسلیمی برگی، اسلیمی دو خطی، اسلیمی ساده، اسلیمی شکسته، اسلیمی خرطومی، اسلیمی ماری یا در اصطلاح هنرمندان ) بُتزمَه (نوعی اسلیمی است که حرکات و پیچ و خم های بدن ما را تداعی می کند.

اصولاً اسلیمی ها به طرزی بسیار فنی و استادانه با بندهایی به یکدیگر مرتبط می شوند که اصطلاحاً به آن ) بند اسلیمی ( گفته می شود. اسلیمی ماری از این قاعده مستثناست. بندهای اسلیمی ضمن اینکه حلقه های اتصال اسلیمی ها هستند، آنها را از یکنواختی و کسالت به در می آورند و حالی دیگر می بخشند.

پس به طور کلی می توان گفت، که کلمه اسلیمی تغییر شکل یافته ی کلمه) اسلامی (است و طرحی است ذهنی و مجرد از یک گیاه و یا درخت که با حرکات سرشار از لطافت و روانی در عرصه ی بوم با نظمی شگفت آور حرکت می کند.

نقش های ختایی در هنر تذهیب را تعریف کنید ؟

نقش های ختایی نقش هایی گیاهی و گل و بته مانند هستند که با ظرافت و نازکی در لابه لای نقش های اسلیمی در حرکت اند. همچنین گل های شاه عباسی با گل اناری، گل پنج پر و دیگر انواع گل های ریز ظریفی که در طبیعت یافت می شوند، اما به طریقی قلم هنرمند تغییراتی در شکل اصلی آنها پدید می آورد؛ ختایی مانند اسلیمی گیاهی است که مُذهّب و نقاش آن را به صورت گل و برگ تزیینی گسترده شده می آراید … .

مایل هروی می نویسد: (خطایی یا ختایی، گونه ای است از اسلیمی که طرح آن ظریف و نازک است و صرفا دارای نقش های پیچ در پیچ گل و بته است … .)

ترنج: شکلی است چهارگوش، دایره یا بیضی مانند که با نقش های اسلیمی و ختایی( انواع اسلیمی) طرح شده باشد. ترنج معمولاً در میانه ی طرح تذهیب جای می گیرد.

شمسه: شکل کامل دایره است که با همان نقش های اسلیمی و ختایی تزیین می شود و جایگاه آن مانند ترنج در میانه ی طرح تذهیب است. هر چند شمسه به صورت مستقل نیز یک طرح تذهیب کامل است. نجیب مایل هروی در تعریف شمسه می نویسد : شمسه در لغت مرکب از شمس+ "ه" اسمی، و در عرف نسخه آرایان و مذُهبان، شکلی را گویند مدور به سان قرص خورشید که منقش و زراندود شده باشد و دارای شعاع هایی به اطرف که اصطلاحاًبه آنها شرفه می گویند … .

سرترنج: نقشی است به شکل لوزی کنگره دار که بالا و پایین ترنج ترسیم می شود (با همان نقش های ترنج)  غالباً سر ترنج در نقش قالی بیشتر طراحی می شود.

لچک،لچکی، کنج یا گوشه: شکلی سه گوش(مثلت) که با همان طرح های اسلیمی و ختایی(نقش های تزیینی) ترسیم می شود و در چهار گوشه ی یک نقش تذهیب قرار می گیرد.

طرح ها و نقش های دیگری نیز به تناسب و تقارن توسط هنرمندان تذهیب کار به کار گرفته می شوند، مثل طرح های بته جقه ای و بته ترمه ای که با گل های ختایی ترکیب زیبایی پدید می آورند. بته جقه به قولی شاید طرح ذهنی و تغییر یافته ی (استرلیزه) شده ی حرکت سرو در نسیم ملایم باشد یا طرح بادامی که برش طولی شده است.

گره یا نقش گره : در تذهیب عبارت از نقشی است که هندسی (رسم فنی) منظم و نامنظم که بسیار دقیق ترسیم می شود. در تعریف مذهّبان نقشی هندسی است که با پیچش های درهم و شکل هایی گره مانند به یکدیگر متصل می شوند.

در تعریفی دیگر، نقش گره عبارت است دو، سه یا چهار جدول مُدور مسطح که با مهارت کامل و استادانه به یکدیگر گره می خورند و موجد نقش هایی زیبا و چشم نواز می شوند. از این نقش های هندسی در طرح تذهیب و طرح در و پنجره های قدیمی (ارسی ها) استفاده می شود. ترسیم نقش گره بسیار فنی و دشوار است.

در پایان کلام، نگارنده بر این باور است که کتاب حاضر مجمل و مختصری است از انبوه مطالبی که درباره ی این هنر قدیم و ظریف می توان گفت و نوشت. امید که این نوشته کوتاه راه گشای هنرمندان جوانی باشد که پا به عرصه ی بی انتهای نقش های تذهیب گذاشته اند.

ختایی در هنر تذهیب به چه معناست؟

این طرح هنری و دارای انواع بسیار بوده که از ترکیب گل و برگ های برگرفته از طبیعت و بنا بر شیوه های طراحی ایرانی به صورت انتزاعی اجرا شده است. ایران طرح ظاهراً با مغول از چین به ایران آمده است. طراحان برای ایجاد هماهنگی در نقشه ی ختایی از میان هزاران نوع گل و برگ و غنچه ی ختایی، معمولاً دو تا شش نوع گل، دو یا سه نوع غنچه و سه یا چهار نوع برگ انتخاب می کنند و به سلیقه ی خود آنها را با هم می آمیزند. اساس نقشه ی ختایی عبارت از خطوط منحنی موزونی است که هر یک از آنها (بند)نامیده می شود. مجموعه ی این بندها، مانند استخوان بندی، سراسر نقشه را فرا می گیرد.

نمای قوس حلزونی در هنر تذهیب به چه معناست ؟

این حرکت می تواند از خارج به داخل یا برعکس باشد. بیشترین و پر استفاده ترین حرکت  )ریتم  ( در هنر تذهیب بر حول محور همین چرخش ) قوس حلزونی ( صورت می گیرد.

حرکت ها، گردش ها، چرخش های حلزونی در هنر تذهیب

با توجه به اهمیت این حرکت ها در طراحی هنر تذهیب تمرین خیلی زیاد تاکید می شود. همچنین برای آشنایی و تمرین هر چه بیشتر هنر جویان نمونه های مختلفی از این حرکت ها طراحی شده است، تنوع در طراحی این نوع خطوط را می توان فرا گرفت و آنها را تمرین کرد.

بندها: شریان اصلی و اساس طرح های ختایی و اسلیمی هستند. نقش های ختایی و اسلیمی روی بندها شکل می گیرند.

لوتوس یا لوطس

یکی از گونه های نیلوفر آبی که به نیلوفرآبی، سفید مصری نیز مشهور است؛ گل نیلوفر یکی از طرح های نمادی و تزییتی در تمدن مصر.

چنان که می بینید، ابتدا شکل کلی برگ رسم می شود و سپس کنگره ها به آن افزوده می شوند. شایان ذکر است که کنگره را می توان به دو گونه رسم کرد.

انواع اسلیمی

اسلیمی

از اجزای مهم طرح های سبک ایرانی و مرکب از خطوط مارپیچ است که در زمینه ی کاشی کاری، گچ بری، و نقاشی به رنگ های متمایز کاربرد دارد. شاخه های کوتاه و برگ و گل از ساقه های مارپیچی آن منشعب می شود.

به گفته ی برخی از هنرمندان، شباهت طرح اسلیمی با خرطوم فیل از آنجاست که الگوی اصلی آن سر و خرطوم فیل بوده بوده است. نقاشان قدیم (شاید به مناسبت شباهت طرح های اسلیمی با حروف کوفی درهم) می گفتند که واضع این طرح حضرت علی (ع) بوده است. همچنین گفته اند که نقش اسلیمی از خط کوفی استخراج شده است و لفظ اسلیمی را همان لفظ اسلامی دانسته اند. در مقابل، طرح ختایی با مغول از چین به ایران آمده است. اما حقیق این است که این طرح از ابتکارات دوران اشکانی و ساسانی و اقتباسی است از پیچ و تاب های درخت مو که نمونه های بارز آن را می توان در آثار سیمین ساسانی مشاهده کرد. طرح اسلیمی کم کم بسط یافت و از آن انواع گوناگونی پدید آمد. امروزه بیش از پنجاه شکل اسلیمی وجود دارد.

لوح یا سرلوحه

از تزیینات نسخ خطی که عبارت است از نقشی که بالای نخستین صفحه ی کتاب رسم می کردند و گاهی در آن، نام کتاب یا عبارتی می نوشتند. در کتاب هایی که برای سلاطین و امرا نوشته می شد و در مجموعه ها یا کلیات شعرا، در ابتدای هر فصل یا ابتدای هر رساله سرلوح جداگنه ای نقش می کردند. سرلوح های سده های اول تا اواخر دوره ی ایلخانی بیشتر به شکل های مربع مستطیل طرح می شدند. در دوره ی تیموریان بیشتر به شکل های محرابی، ترنج ی، گنبدی، دالبردار و منظم طراحی می شدند و در دوره صفوی نیز تنوع فراوانی داشتند. زیباترین سرلوح ها را می توان در کتاب ها و ورقه های خطی تیموریان و صفویان یافت.

ترنج

از اجزای مهم طرح های ایرانی که معمولاً در وسط نقش ها به شکل مستقلی قرار دارد. از ترکیب گل و برگ و طرح های اسلیمی ساخته می شود و گاه به قندیل های قلمزده می ماند. گاهی بر دو سر ترنج دو طرح قرینه ی کوچک تر به نام ( سرترنج) می افزایند. در طرح های ترنج ی پرده قلمکاری و کاشی و قالی دیواری، گاهی دو طرح سرترنج غیرمتقارن است. در این صورت، طرح کوچک بالارا (سرترنج) و طرح کوچک پایین را (ته ترنج) می نامند. گاه در گوشه ی این نقشه ها، طرح های کوچکی به شکل مثلث و نیم لچکی یا گوشه دیده می شود، طرح های ترنج ی بیشتر در قالیبافی و تذهیب به کار می رود. در تزیین بعضی از نسخ خطی ، نقش ترنج در پشت صفحه اول نسخه رسم می شد و آنت را مرصع و مذهب می کردند و در میان آن نام کتاب یا نام کسی که کتاب برای او نوشته می شد و یا فهرست کتاب را می نوشتند. (مصاحب)

نوعی تزیین در کتاب ها و ورقه های خطی است که خطوط ظریفی ئر حاشیه ی بیرونی صفحات تذهیب شده، رسم می کند، گویی شعاع هایی از نور خورشید را نمایش می دهد. همچنین مثلث یا مربع هایی نزدیک به هم، در بالای کاخ یا دیوار گرداگرد قلعه و دیگر بناها به وجود می آورد. گاه در بالای شرفه، طرحی اسلیمی ویا ترنج ی بسیار کوچک، فقط با یک رنگ، می آید.

حاشیه

حاشیه عبارت است از سفیدی اطراف نوشته روی کاغذ یا صفحه کتاب. در نسخه ی خطیتزیینی مرسوم بود که در حاشیه ی صفحه طلا اندازی و تشعیرسازی می کردند. در کتاب آرایی دوران اسلامی، حاشیه بعد از متن مهم ترین عنصر در صفحه آرایی محسوب می شد. کاتبان و وراقان، صفحات ورقه های خطی را با تناسبی موزون به متن و حاشیه تقسیم می کردند. متن و حاشیه هر یک در عین داشتن ارتباط متقابل، شخصیتی مستقل نیز داشتند که قلمرو خاص خود را دارا بودند. همچنین ایفاگر نقشی ویژه در تنظیم سطح باسواد و بیاض کاغذ تذهیب، تشعیر و آرایش و شکل نوشتار بودند. در دوران اسلامی هنرمندان سطح صفحات و. ورقه ها را با خط کش به سطوح طولی و عرضی مناسب با نوع خط، قلم، شکل و نوع تذهیب، تشعیر، نقاشی و موضوع کتاب تقسیم می کردند. اندازه ی سطح حاشیه تابع متن بود و بستگی به ذوق و سلیقه ی صفحه آرا داشت و از نظر تزیین و تنوع نقش نیز ضمن استقلال و تفاوت ظاهری تابع آزایش متن بود. اندازه ی حاشیه و نقش هالی آن آرامش خاطری برای ببیننده و خواننده فراهم می ساخت و بیننده را به متن (سطح نوشتار) هدایت می کرد.

در بعضی کتاب ها حاشیه قلمرو اصلی تذهیب و تشعیر بود. حاشیه سازی در دوره ی صفوی در ایران و در حطیه ی هنر اهمیت فراوان یافت و به عنوان هنری مستقل در کتاب آرایی و کتاب سازی مطرح شد. هنرمندان حاشیه ی صفحات را بستر هنرنمایی خود قرار دادند و حاشیه های کتاب و ورقه های خطی را به هنر تشعیر اختصاص داده اند. (فرهنگ مصور اصطلاحات هنر ایران، محمدرضا ریاضی)

لچک (گوشه)

نوعی چارقد کوچک و مثلثی شکل که زنان و کودکان با آن سر خود را می پوشانند، و نیز یکی از طرح های تزیینی است که در هنر های سنتی ایران (تذهیب) استفاده می شود.

لچکلچکی، کُنج یا گوشه، شکلی سه گوش (مثلثی) است که با همان طرح های اسلیمی و ختایی و نقش های تزیینی ترسیم شده و در چهار گوشه ی یک نقش تذهیب قرار می گیرد.

شمسه

نوعی طرح ستاره ای یا خورشید مانند و دایره ای است که با نقش های اسلیمی و ختایی تزیین می شود. جایگاه آن مانند ترنج در مرکز طرح تذهیب است و به تنهایی می توند یک طرح تذهیب کامل باشد. در هنر های تزیینی، مثل کاشی کاری، طراحی سنتی و تذهیب کاربرد دارد. در متن، تذهیب و گل و بته اندازی، معمولاً نام مالک و نسخه و یا نام کتاب نوشته می شده است.